[ حجج ] حجج عقلايى ر . ك : اماره عقلايى حجج عقلى ر . ك : عقل ( دليل ) حجج فعلى ر . ك : ادله فعلى حجج لبى ر . ك : ادله لبّى حجج لفظى ر . ك : ادله لفظى حجج نقلى ر . ك : ادله شرعى حجيت صحّت استناد و احتجاج به يك دليل حجيت ، به معناى صحت استناد به ادله معتبر شرعى ( قطع ، اماره و اصل عملى ) و درستى عمل برطبق آنها است . در عرف هر چيزى كه قابليت داشته باشد به وسيله آن بر ديگران احتجاج شود ، داراى حجيّت است ، چه مولا با آن ، بر بنده خود احتجاج كند و چه به عكس . لازمه حجيت يك دليل ، منجزيت و معذريت آن است ؛ يعنى در جايى كه دليل ، به واقع اصابت كند ، تكليف بر مكلف منجز شده و مخالفت با آن ، مستوجب عقوبت است ؛ اما در جايى كه حجت ، به واقع اصابت نكند ، تمسك به حجيت براى مكلف ، عذر محسوب شده و او را از عقاب مىرهاند . نكته : مشهور اصوليون ، حجيت قطع را ذاتى آن دانسته ، اما حجيت ساير امارات معتبر را تعبدى مىدانند ؛ يعنى شارع از روى تعبد ، حكم به حجت بودن آنها داده است ، زيرا آنها تمام واقع را نشان نمىدهند ؛ به خلاف قطع كه از واقع ، كشف تام مىكند . نيز ر . ك : قطع . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 18 - 17 ) . محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 13 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 21 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 23 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 114 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 173 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 6 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 18 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 175 . حجيت اجماع صحت استناد و احتجاج به اجماع حجيت اجماع ، به معناى صحت تمسك و احتجاج به اجماع از سوى شارع نسبت به مكلف و به عكس مىباشد كه لازمه آن ، منجّزيت در صورت اصابت به واقع و معذّريت در صورت عدم اصابت به واقع است . اصوليون امامى ، همانند اهل سنت ، اجماع را در شمار ادله حكم شرعى آورده‌اند ، ولى اين اشتراك تنها در شكل و اسم است ؛ به اين معنا كه اصوليون امامى به هيچ عنوان ، اجماع را دليلى مستقل در مقابل كتاب و سنت نمىدانند ، بلكه اجماع نزد آنان بدان جهت اعتبار دارد كه از سنت قول ، فعل و تقرير معصوم عليه السّلام كشف مىكند . « 1 » بنابراين ، آنچه حجت است رأى و نظر معصوم عليه السّلام است و حجيت اجماع نيز دائر مدار كشف از نظر معصوم عليه السّلام مىباشد . « 2 » به همين دليل اصوليون امامى گفته‌اند اگر از اتفاق تعداد كمى نيز رأى و نظر معصوم عليه السّلام به دست آيد ، حجت است ؛ به خلاف اهل سنت كه ملاك حجيت را اجتماع امت مىدانند . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 143 و 144 . شرتونى ، سعيد ، اقرب الموارد فى فصح العربية و الشوارد ، ص 257 . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 172 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 10 ، ص 291 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 252 . حجيت اجماع محصل صحت استناد و احتجاج به اجماع محصّل حجيت اجماع محصل ، به معناى صحت تمسك و احتجاج به آن ، از سوى شارع نسبت به مكلف و به عكس است كه لازمه آن ، منجّزيت در صورت اصابت به واقع و معذّريت در صورت عدم اصابت به واقع است . شكى نيست كه اجماع محصل كامل‌ترين نوع اجماع است . فقهاى شيعه اعم از قدما و متأخران ، اجماع محصل را به دليل اينكه شناساننده ديدگاه معصوم عليه السّلام مىباشد ، معتبر مىدانند . در اينكه چگونه اين اجماع مىتواند كشف‌كننده رأى معصوم عليه السّلام باشد ، اختلاف‌نظر وجود دارد و از راه‌هاى متعددى با عنوان طرق كشف اجماع نام برده شده كه معروف‌ترين آنها عبارت است از : طريقه حس ؛ طريقه لطف ؛ طريقه حدس ؛ طريقه تقرير . نيز ر . ك : طرق كاشفيت . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 399 .

--> ( 1 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 94 . ( 2 ) . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ص 254 .